تاريخچه ي حجامت در ايران

 

حجامت در ايران جايگاهي ويژه در فرهنگ مردم داشته و به عنوان سنتي موكد، جزء اعتقادات مردم بوده است. بزرگسالان خود حجامت كرده و در بهار كودكان خود را ملزم به انجام حجامت مي كرده اند.

 

ابوعلي سينا در كتاب قانون، حجامت را از اركان درمان محسوب كرده و تقريباً‌ براي درمان تمام بيماري ها حجامت و بادكش (CUPPING) را تجويز كرده است. وي مي گويد :

"اگر حجامت بين دو كتف انجام گيرد، فوائد زير را در بردارد: گرانباري دو ابرو و سنگيني پلك ها را از بين مي برد و گرمي چشم را رفع مي كند، چرك كنار چشم را از ميان برمي دارد وبوي بد دهان را مي زدايد. اگر حجامت بر يكي از دو رگ پشت گردن انجام شود، در زدودن حالت لرزه در سر و براي رخسار، گوش ها و چشم ها، گلو و بيني فوائدي در بردارد.

حجامت بر ساق پا خون را تصفيه مي كند و اگر خون حيض بند آمده باشد ( آمنوره) آن را باز مي كند. حجامت در زير زنخ (چانه) براي دندان ها،‌ رخسار و گلو مفيد است و دماغ و آرواره ها را تصفيه مي كند.

 

حجامت اگر در پايين زانو انجام شود، جهت دمل هاي بدخيم و زخم هاي مزمن در ساق و پا فايده دارد. حجامت بر قوزك پا براي بند آوردن خون حيض، عرق النساء (عصب سياتيک ) ونقرس مفيد است. "

زكرياي رازي حجامت را به عنوان روش درمانزكام و آلرژي معرفي كرده و مي گويد:

" اما كساني كه رنج آنان از اين بيماري افزون باشد، يعني بدين گونه كه سوراخ هاي بيني بسته شده و خارش داشته باشد و عطسه فراوان گرديده و آب از بيني فرو ريزد، بايد از داروهايي كه قبلاً معرفي كردم و نيز از راه رفتن و عرق كردن در حمام و حجامت از ناحيه ي پشت استفاده كنند. "

حكيم جرجاني نيز در كتاب ذخيره ي خوارزمشاهي كه اولين و مهم ترين كتاب طب سنتي به زبان فارسي است، فصل مشخصي را به حجامت اختصاص داده و پيرامون قواعد و زمان مناسب آن سخن مي گويد.

لذا به خاطر تاكيد پيامبر اكرم و ائمه ي معصومين عليهم السلام بر انجام حجامت و استفاده ي فراگير طبيبان مشهور قديمي از اين شيوه ي درماني، مردم ايران جايگاه ويژه اي براي آن قائل بودند، طوري كه دكتر پولاك، طبيب ناصرالدين شاه در كتاب خود با عنوان " ايران و ايرانيان" كه در سال 1865 در آلمان منتشر شد، مي گويد:

" بين دو استخوان كتف اکثر ايرانيان، شيارهايي به چشم مي خورد. در بدو امر خيال مي كردم اين ها آثار ضربه هاي چوب باشد. تا اين كه ديدم ضربه ي چوب را فقط بر كف پا مي زنند و از اين لحظه متوجه اثر حجامت شدم. جريان حجامت كردن در سراسر مشرق زمين يكسان است و همان است كه در مصر قديم رايج بوده است. به خصوص اغلب حجامت را در مورد كودكان به كار مي برند.

غير از بين دو كتف در ساير قسمت هاي بدن نيز حجامت مي كنند، از جمله در پشت استخوان خاجي (حجامت كمر)، مفاصل، روي طحال و ... .

در اينجا ناگزير از اعتراف به اين مطلبم كه من در مدت 30 سال اقامتم در ايران جز دو مورد، هيچ نتيجه ي زيانباري از حجامت نديدم و در اين دو مورد هم دلاك را متهم مي كردند كه ابزار كثيف به كار برده است."

لازم به ذكر است كه تحقيقات اخير نشان داده است كه حجامت موجب تقويت سيستم ايمني مي شود و اين مسئله به خصوص در مورد كودكان كه مستعد ابتلا به انواع امراض عفوني هستند حائز اهميت است. زكرياي رازي نيز در كتاب خود با عنوان جدري و حصبه توصيه مي كند، اطفال جهت پيش گيري از ابتلا بهآبله حجامت شوند كه اين خود نشان از اعتقاد اطباي سنتي برنقش ايمني زاي حجامت است .

اما حادثه ي مهم در مورد حجامت در ايران ، مربوط به سال 1344 هجري شمسي است . در اين سال و هم زمان با وضع قانون نظارت بر درمان ، به شكل گسترده اي با حجامت مبارزه شد و ژاندارم ها ، حجّام ها را در سراسر كشور دستگير مي كردند و بدين ترتيب اين سنت درماني پرسابقه بدون هيچ بررسي و تحقيق علمي، از روند رفتارهاي سنتي جامعه خارج شد و تنها در مناطقي از كشور كه تحت تسلط كامل دولت نبود، اجرا مي شد و بالاخره به تناسب فراگير شدن طب شيميايي در سراسر جهان و نفوذ فرهنگ استعماري در جوامع مختلف كه همراه با زدودن باورهاي ديني و فرهنگي جوامع بود، حجامت منسوخ شد و روش هاي درمان ديني و سنتي از رفتارهاي اجتماعي حذف گرديد و نسل هاي جديد نيز به تدريج آن را فراموش كردند.

تا اينكه در سال 1364 در جمعي كه به انگيزه ي كشف يك روش درماني ساده ، ارزان و فراگير تشكيل شده بود تا از طريق آن بتوان بخش عمده اي از مشكلات درماني مردم جهان را درمان كرد، سنت درماني حجامت پيشنهاد و مورد توجه قرار گرفت و عليرغم جوّ فرهنگي و اجرايي نامناسب پيرامون حجامت، اطلاعات مربوط به آن سامان دهي و ابزارهاي اجرايي آن متناسب با شرايط روز طراحي گرديد و پس از طي مراحل مقدماتي پژوهشي در سال 1369 در قالب موسسه تحقيقات حجامت ايران به ثبت رسيد.

به تدريج پزشكان عضو اين موسسه شده و با مباني و آثار درماني حجامت آشنا شدند. سپس تعدادي از اين پزشكان تحقيق پيرامون حجامت را موضوع پايان نامه ي خود قرار دادند. بعد از به دست آمدن نتايج علمي اين پايان نامه ها، ساير پزشكان به صورت روز افزون به عضويت موسسه ي تحقيقات حجامت ايران درآمدند كه اين روند همچنان ادامه دارد.

به دنبال رواج انجام حجامت در مطب پزشكان و عدم وجود ديدگاه شفاف و واقع بينانه پيرامون آن در دستگاه اجرايي وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشكي، بخشنامه هايي مبني بر ممنوعيت حجامت صادر و موجب برخوردها و ايجاد مشكلاتي گرديد كه منجر به تشكيل 7 پرونده قضايي عليه مجريان حجامت و محققين آن شد و تعداد زيادي از پزشكان نيز به دادگاه فراخوانده، ولي اكثرا تبرئه شدند.

سرانجام به دنبال خلاف شرع شناخته شدن بخشنامه هاي وزارت بهداشت و ابطال آنها توسط ديوان عدالت اداري، انجام حجامت در كشور رسميت كامل يافت و به عنوان آخرين خبر، وزارت بهداشت نيز اعلام آمادگي كرده است تا براي پزشكان پروانه ي انجام حجامت صادر نمايد .

دكتر رضا منتظر- عضو هيئت علمي موسسه ي تحقيقات حجامت ايران

 

سير تاريخي و علمي حجامت در تمدن بشري(1)

 

افراد زيادي در طي ساليان اخير له يا عليه حجامت سخن گفته اند. عده اي گفته اند كه حجامت يك امر اعتقادي است و چون سنّتِِ درماني اسلام است نياز به تحقيق و بررسي علمي ندارد و از سوي ديگر عده اي مخالفت خود را به آنجا رسانيده اند كه مي گويند، چون حجامت از آن طرف مرز نيامده و جايگاهي در طب رايج ندارد، اصلا نبايد مورد دقت و بررسي قرار گيرد. بنابراين حجامت نيز مثل برخي مباحث ديگر گرفتار دين داران متحّجر و روشنفكران بي دين شده است. به نظر مي رسد براي رسيدن به قضاوت صحيح چاره اي نداريم جز اينكه از سير تاريخي حجامت و جايگاه آن در گذشته اطلاع پيدا كرده و در قدم بعد به بررسي اثرات درماني آن بر اساس اصول علمي امروز بپردازيم.

 

برخي ذكر كرده‌اند كه اصول طب سوزني و حجامت از آنجا گرفته شد كه در عصر ما قبل تاريخ، متفكران متوجه شدند كه وقتي سربازي در ميدان جنگ مورد اصابت سنگ،‌ چاقو يا شمشير قرار مي گيرد و زخمي برمي دارد، به علت همين زخم،‌ بسياري از بيماري هاي قبلي او بهبود مي ‌يابد. اين كشف بزرگ به ‌آنها آموخت كه با فرو بردن سوزن و تيغ زدن مي توان برخي از امراض را شفا بخشيد و به همين علت 2600 سال قبل از ميلاد مسيح ،‌ سوزن هاي فلزي در چين و شاخ هاي حجامت در ايران وارد اصول درمان گرديد و طب سوزني و حجامت رواج پيدا كرد .

چيني ها در بدن 600 نقطه ي اسرار آميز پيدا كرده بودند و اطباي سنتي ايران نيز نقاط متعددي از بدن را براي حجامت پيدا كرده و هر ناحيه را براي معالجه ي يك مرض به خصوص حجامت مي كردند.

اوراق پاپيروس كه از عصر باستان به دست آمده نيز نشان مي دهد كه حدود 2200 سال قبل از ميلاد مسيح ، حجامت امري رايج بوده است. هم چنين در كتاب آيورودا (طب سنتي هند) كه مربوط به 1500 سال قبل از ميلاد مسيح است، در مورد حجامت و اثرات درماني آن بحث شده است.

بقراط كه حدود 400 سال قبل از ميلاد مسيح زندگي مي كرده است، با روش هاي مختلف حجامت كاملا آشنا بوده و در آثار خود به موارد استفاده و منع استفاده ي آن اشاره كرده است. جالينوس نيز 120 سال بعد از ميلاد مسيح مطالب متنوعي در مورد حجامت در آثار خود بيان كرده است. بنابراين حجامت در جهان سابقه اي ديرينه دارد.

 

پيامبر اكرم در روايتي كه در نهج الفصاحه آمده، پنج چيز را از سنت هاي پيامبران الهي معرفي كرده اند كه عبارتند از :

حياء ، حلم ، حجامت ، مسواك و عطر زدن.

در روايت ديگري امام علي عليه السلام مي فرمايد:

"ان الحجامه تصح البدن و تشد العقل." بدرستي كه حجامت بدن را سالم و عقل را نيرومند مي گرداند .

در قرن 16 ميلادي ، حجامت امري رايج در كشورهاي اروپايي بود. پزشكان معروفي در اين قرن از جمله FALLOPIO، DALLACROCE و VIDIUS هر كدام ابزار خاصي براي آن ابداع كرده بودند .

از اوايل قرن بيستم تا كنون نيز حجامت عمدتاً از سوي مراكز درمان طبيعي ( HILPRACTIKER ) در آلمان انجام مي شود و بعضي از پزشكان طب جديد هم به اين امر مبادرت مي ورزند .

دكتر رضا منتظر- عضو هيئت علمي موسسه ي تحقيقات حجامت ايران

 

منابع :

1- JOHANN ABELE,DASCHROPFEN.EINE BE WAHRTE HEIL METHODE , 1997

2 ـ جزايري غياث الدين ، زبان خوراكي ها، انتشارات امير كبير ، 1354

3 ـ ابن سينا ، قانون در طب ، ترجمه ي عبدالرحمن شرفكندي ج اول

4 ـ محقق مهدي ، تاريخ پزشكي در اسلام و ايران ، انتشارات سروش 1374

5 ـ پايان نامه ي دكتر رضا منتظر با عنوان مقايسه ي تركيب بيوشيميايي خون وريدي با خون حجامت ، دانشگاه شهيد بهشتي شماره 7522

6 ـ جرجاني سيد اسماعيل ، ذخيره ي خوارزمشاهي ، انتشارات انجمن آثار ملي

7 ـ پولاك يا كوب ادوارد ، ايران و ايرانيان ، انتشارات خوارزمي، 1361

8 ـ خيرانديش حسين، حجامت از ديدگاه اسلام ، انتشارات اسلامي ، چاپ اول 1377

9 ـ طباطبائي علامه ، تفسير الميزان ترجمه ي سيد محمد باقر موسوي

10 ـ زكرياي رازي ، جدري و حصبه

11-الگود سيريل ، تاريخ پزشکي ايران ، انتشارات امير کبير ، 1371

 

 

 

 

نقش حجامت در

تقويت سيستم ايمني بدن

 

يکي از اثرات منحصر به فرد و قوي حجامت، پيشگيري از سرماخوردگي  هاي مکرر و انواع آلرژي  است. توضيحات ذيل در اين مورد قابل دقت است :

قسمتي از بدن که حجامت در آنجا انجام مي شود، ارتباط بسيار نزديكى با محل تجمّع سيستم لنفوييد و غدد لنفاوى دارد. در صورت نفوذ ميكروب‏ها و هرگونه آنتى‏ژن، سلول‏هاى ايمنى موجود در غدد لنفاوي به صورت بسيار قوى و شديد با عامل مهاجم به نبرد پرداخته، آن را مغلوب مى‏كنند. بنابراين وجود غنى‏ترين و قوى‏ترين سيستم لنفاوى در كنار مواضع حجامت باعث مى‏شود كه احتمال ابتلاء به عفونت و غلبه‏ى ميكروب بر بدن از طريق موضع حجامت در حدّ صفر باشد و بر عكس تحريك سيستم ايمنى به وسيله‏ى حجامت باعث تقويت اين سيستم حياتى شود.

در طب رايج نه تنها هيچ روشى براى تقويت سيستم ايمنى بدن وجود ندارد، بلكه بسيارى از درمان‏هاى موجود از جمله تجويز داروهاى كورتونى باعث تضعيف عملكرد آن مى‏شود. بنابراين اثبات نقش حجامت در تقويت سيستم ايمنى از اهميت زيادى برخوردار بوده و تأثير آن را در درمان بسيارى از بيمارى‏ها توجيه مى‏كند.

 

شواهدى كه به اثبات اين مدّعا كمك مى‏كند، عبارتند از:

1- ائمه‏ى معصوم ‏عليهم السلام در روايات متعدد حجامت را به عنوان وسيله‏اى براى پيشگيرى از بيمارى‏هاى مختلف مطرح فرموده‏اند. بديهى است، بدن موقعي در پيشگيرى از بيمارى‏ها موفق است كه از سيستم دفاعى قوى برخوردار باشد.

2- زكرياى رازى در فصل پنجم كتاب جُدرى و حصبه، براى حجامت تأثيرى پيشگيرانه شبيه واكسيناسيون قائل شده و مى‏گويد:

« در احتراز از آبله قبل از ظهور و جلوگيرى از ازدياد آن بعد از بروز، مقتضى است كودكان و نوباوگان و جوانانى را كه آبله در نياورده‏اند يا آنكه آبله مرغان گرفته‏اند و هم‏چنين كسانى كه مزاج آن‏ها مستعد قبول آبله است، فصد و كودكان كمتر از چهارده سال را حجامت كنند.»

وى، هم‏چنين مى‏گويد:

«...اما شيرخواران متجاوز از پنج ماه كه بدن آن‏ها تر و تازه و سفيد و سرخ باشد را بايد حجامت كرد.»

اين نظر رازى كه براى پيشگيرى از ابتلاى كودكان زير چهارده سال به آبله، حجامت را توصيه كرده است، با فرضيه‏اى كه مكانيسم اثر حجامت را تقويت سيستم ايمنى بدن مى‏داند، كاملاً مطابقت دارد و چه خوب است كه امروزه با ريشه‏كن شدن بيمارى آبله، به تحقيق و بررسى اثر حجامت در پيشگيرى از ابتلا به ساير بيمارى‏هاى عفونى بپردازيم.

 

3- درمان زكام و آلرژى به وسيله‏ى حجامت:

از زكرياى رازى رساله‏اى باقى مانده كه در آن سؤال شهيد بلخى را در مورد فردى كه مبتلا به زكام بوده، پاسخ داده است. رازى در اين رساله بعد از بيان فهرست طولانى از پرهيزهايى كه بايد مراعات شود و نيز بيان داروهاى گياهى مؤثر بر اين بيمارى، مي گويد در مواردى كه بيمارى شديد باشد بايد از حجامت نيز استفاده شود:

« اما كسانى كه رنج آنان از اين بيمارى افزون باشد، يعنى بدين گونه كه سوراخ‏هاى بينى بسته شده و خارش داشته باشد و عطسه‏ فراوان شده و آب از بينى فرو ريزد، بايد از چيزهايى شبيه به آنچه ياد شد و نيز از راه رفتن و عرق كردن در حمام و حجامت از فرو رفتگى پشت استفاده كنند...»

لازم به ذكر است كه براى درمان انواع آلرژى  از نوعى حجامت خاص استفاده مى‏كنيم و اينجانب بيماران متعددى داشته‏ام كه بعد از ساليان متعدد مصرف داروهاى شيميايى و مراجعه به كلينيك آلرژى، هيچ نتيجه‏اى نگرفته اند، ليكن با انجام چند نوبت حجامت آلرژى، كاملاً بهبود يافته‏اند.

 

4- نقش حجامت در پيشگيرى از سرماخوردگى:

افرادى كه به طور منظم حجامت مى‏شوند، يا دچار سرماخوردگى  نمى‏شوند و يا در صورت ابتلاء، بيمارى‏شان بسيار خفيف و زودگذر خواهد بود. اين حقيقتى است كه بسيارى از بيماران، شخصاً متوجه آن شده و به ما اعلام كرده‏اند كه اگر مثلاً سال گذشته چندين نوبت سرماخوردگى  شديد داشته‏اند، زمستان امسال كه حجامت كرده‏اند اصلاً سرما نخورده و يا بيمارى‏شان ظرف يک يا دو روز كاملاً خوب شده و علائمى چون تب و درد بدن نيز نداشته‏اند. پرونده‏ى بيماران درمان شده گواه روشنى است بر اين ادّعا كه حجامت با افزايش توان ايمنى فرد باعث غلبه‏ى زودرس وى بر انواع ويروس‏هاى سرماخوردگى مى‏شود.

حال دقت بفرماييد كه اگر تنها همين يك خاصيت حجامت را در نظر بگيريم، فراگير شدن اين سنت اسلامى تا چه حد مى‏تواند مصرف انواع آنتى‏بيوتيك، آمپول‏هاى پنى‏سيلين، داروهاى مسكّن و تب‏بر و انواع شربت‏هاى سينه را كه به وفور خصوصاً در فصل زمستان استفاده مى‏شوند، كاهش دهد و تا چه حد مى‏تواند بهره‏ى كارى دانش‏آموزان و شاغلين را كه به دنبال آنفلوآنزا بعضاً به مدت يك هفته بسترى مى‏شوند، افزايش دهد.

 

لازم به ذكر است كه فرزندان بنده كه 8 و 5 سال دارند، از بدو تولد سرماخوردگى شديد نداشته و تاكنون هيچ يك از انواع داروهاى آنتى‏بيوتيك يا پنى‏سيلين را نيز دريافت نكرده‏اند. آن‏ها را صرفاً سالى دو نوبت حجامت مى‏كنم و در سلامت كامل به سر مى‏برند و تعجب مى‏كنيد اگر بگويم، برنامه‏ى واكسيناسيون را كه براى همه‏ى اطفال از بدو تولد انجام مى‏شود، براى آن دو انجام نداده‏ايم. فرزند اولم تا 9ماهگى واكسن دريافت كرده ولى دومى اصلاً واكسيناسيون نشده و از قضا از نظر تغذيه و رشد جسمى از اولى نيز سالم‏تر است.

 

5- تأثير حجامت در افراد پيوند عضو شده:

يكى از معدود موارد ممنوعيت انجام حجامت، افرادى هستند كه عضو پيوندى دارند. شرط موفق بودن عمل پيوند اعضاء، ضعيف نگاه داشتن سيستم ايمنى بيمار است. به همين منظور داروهاى متعددى به نام ايمونوساپرسيو را تجويز مى‏كنند تا سيستم ايمنى فرد همواره ضعيف بماند. اگر سيستم ايمنى بيمار به هر دليل تقويت يا فعال شود، خطر پس زدن عضو پيوند شده وجود دارد. انجام حجامت، از آنجايى كه باعث تقويت سيستم ايمنى مى‏شود، در بيماران پيوند شده خطرناك و ممنوع است.

به هر حال چنان چه فرضيه‏ى تقويت ايمنى صحيح باشد كه شواهد زيادى هم براى آن وجود دارد، مى‏توان اميدوار بود كه حجامت وسيله‏ى مناسبى براى درمان بسيارى از بيمارى‏هاى عفونى، سرطان‏ها و نيز بيمارى‏هاى اتوايميون كه طب رايج در مقابل آنها درمانده است، باشد.

 

 

منبع :

کتاب طب اسلامي، گنجينه تندرستي (تاليف دکتر رضا منتظر-عضو هيئت علمي موسسه تحقيقات حجامت ايران)

 

 

عود بيماري بعد از درمان با حجامت

 

پاسخگوي سئوالات زير آقاي دکتر محمدعلي گوارا؛ پزشک عمومي مي باشد.

 

1- در بسياري از بيماري‌ها شاهد هستيم، حتي بعد از درمان ممکن است بيماري مجدداً عود کند. نظر شما در مورد عود مجدد بيماري توسط حجامت چيست؟

در درمان با حجامت عود به اندازه درمان‌هاي ديگر وجود ندارد و اگر بيمار سالي يک يا حداکثر دو بار حجامت را تکرار کند، به هيچ وجه عود مجدد تکرار نخواهد شد.

حجامت حتي بيماري‌هاي ديگر را پوشش مي‌‌دهد. به عنوان مثال با انجام حجامت براي درمان ميگرن، غلظت‌خون نيز متعادل مي‌شود.

در درمان ميگرن توسط روش‌هاي رايج از داروهايي مثل بتابلاکرها استفاده مي‌شود که خود اين آن‌ها، هيپر گليسمي (افزايش قندخون) و هيپرليپيدمي (افزايش چربي‌خون) ايجاد مي‌کند و طول درمان با اين‌ها معمولاً بالاتر از 6 ماه مي‌باشد. ولي در درمان ميگرن توسط حجامت، معمولاً با همان درمان اول، 90 درصد درد از بين مي‌رود و فقط براي کامل شدن درمان که درد احياناً عود نکند، درمان را ادامه مي‌دهيم.

 

2- نظر شما در مورد پيش‌گيري از بيماري‌ها توسط حجامت چيست؟

اصولاً حجامت براي پيشگيري مي‌باشد. به‌عنوان مثال خود پيامبر که چندين بار(527 بار) حجامت کرده بودند عنوان مي‌کردند که حجامت براي پيش‌گيري از بيماري‌هاي رواني، بيماري‌هاي آرتريتي(التهابي)، بيماري‌هاي تب‌دار و عفونتي بوده و طبق تحقيقات انجام شده حدود 30 فاکتور را در بدن افزايش و کاهش مي‌‌دهد.

حجامت انواع مختلف دارد و حدود چهارده نوع حجامت روي اعضاي بدن انجام مي‌شود و 27 نوع بادکش روي جاهاي مختلف بدن قرار مي‌گيرد که به فراخور بيماري‌هاي مختلف، پزشک متخصص حجامت از اين روش‌ها استفاده مي‌کند.

 

 

3- آيا بيماراني که توسط حجامت درمان مي‌شوند، بعد از انجام حجامت بايد از دارو استفاده کنند؟

معمولاً بعد از انجام حجامت هيچ دارو و اقدام ديگري نياز نمي‌باشد، غيراز اين که گفته مي‌شود بعد از حجامت نبايد تا 24 ساعت فعاليت سنگين بکنند و بهتر است لبنيات نخورند. 12ساعت استحمام نکنند و در مورد مسائل شرعي هم مي‌توانند از مراجع تقليد سئوال کنند. هيچ دارويي بعد از حجامت نياز نمي‌باشد و بهتر است شربت عسل بخورند.

ضمناً حکما گفته‌اند که قبل از حجامت بهتر است تخم‌مرغ مصرف نشود، وعده غذايي کامل ميل شود و سپس براي حجامت مراجعه کنند. مقدار خوني که در حجامت گرفته مي‌شود حدود 50 الي 70 سي سي مي‌باشد و ما روايت داريم که امام صادق(ع) مي‌فرمايند: حتي بچه 4 ماهه را مي‌شود حجامت کرد و اين بدان معني است که در طب اسلامي از 4 ماهگي به بعد انجام حجامت براي پيش‌گيري از بيماري‌ها لازم مي‌باشد.

 

4- توصيه ي شما به اين بيماران و ديگر افراد درباره استفاده از حجامت کدام است؟

توصيه مي‌شود به‌طور کلي در درمان بيماري‌ها، روش‌هاي همراه با طب نوين را هم مدنظر داشته باشند و آن‌ها را قديمي يا بدون پايه در نظر نگيرند. چنان که در چند ساله اخير که از حجامت استفاده مي‌کنيم در درمان خيلي از بيماري موفق عمل کرده‌ايم وهمان‌طور که در کشورهاي پيشرفته رايج مي‌باشد، بيمار بايد راه درماني را آزادانه انتخاب کند. بنا به روايات اسلامي حجامت «دواء لکل داء» مي‌باشد. پيامبر(ص) نيز براي پيش‌گيري از بيماري‌ها، حجامت را توصيه کرده‌اند.

ما اميدواريم که راه براي تحقيقات بيش‌تر در زمينه ي حجامت باز شود و افرادي که تجربه اين کار را دارند روش‌هاي درمان با حجامت را ادامه دهند. با توجه به اينکه روش درمان با حجامت از نظر هزينه بسيار ارزان مي‌باشد و در استفاده از حجامت هيچ محدوديتي نمي‌باشد توصيه مي‌شود که عموم مردم براي پيش‌گيري از بيماري‌ها و درمان بيماري‌ها از اين روش درماني بيش‌تر استفاده کنند.

 

 

* مطالب مرتبط :

 

 ميگرن و درمان آن 

 حجامت و احتمال ابتلا به ايدز و هپاتيت 

 نقش حجامت در تقويت سيستم ايمني بدن 

- نقش حجامت در تقويت سيستم ايمني بدن 

- عود بيماري بعد از درمان با حجامت!