بانکداری

شروع بانکداری

4-حفظ و حراست وجوه و سایر نقود مردم

5- وصول مطالبات مشتریان و پرداخت چک های آنها

6- تضمین و صدور ضمانت نامه ها

7- معاملات مربوط به فلزات گرانبها

8- معاملات مربوط به اوراتق بهادار

9- انجام عملیات نمایندگی برای دولت و تحول دایها

10- معاملات ارزی

11- تامین مالی تجارت خارجی

12- صدور تراول و چک و کارت اعتباری

13- معاملات مربوط به سفته بازی

14- نقل و انتقال وجوه

15- اجاره صندوق امانت

16- تاسیس،حمایت و کمک به ایجاد شرکت ها و موسات مالی و سرمایه گذاری

17- توزیع کوپن ، ارزاق ، فروش انواع بلیط

وظایف و عملیات بانک های تجاری

در دو دسته ذیل تقسیم بندی می شود

دسته اول عملیات اصلی بانک تجاری

دسته دوم عملیات فرعی بانک تجاری

وظایف و عملیات اصلی

وظایف و عملیات اصلی بانک تجاری عبارت است از تجهیز منابع و تخصیص این منابع مالی

یک بانک تجاری به طریق ذیل اقدام به تجهیز منابع مالی می کند

سپرده دیداری

به وجوهی اطلاق می شود که مشتریان نزد بانک به امانت می سپارند و بانک باید عندالمطالبه نسبت به پرداخت آن اقدام نماید

وجوه دریافتی توسط بانک از مشتری به حساب بستانکار مشتری منظور می گردد

به سپرده دیداری بهره پرداخت نمی شود

ارزان ترین منابع مالی بانک هاست

به حساب صاحبهمان دفترچه چک ارائه می شود

باکشیدن چک مبلغ مندرج به آورنده تعلق گرفته و حساب او را بدهکار می نمایند

سپرده های پس انداز :

به این سپرده ها بهره پرداخت نمی شود

بجای دفترچه چک ، حساب پس انداز به صاحب واگذار می شود وبه صاحب حساب فترچه ارائه می شود

فقط صاحب حساب می تئاند از حساب خویش برداشت نماید

در برخی از کشورها مانند انگلستان برداشت باید با اطلاع حداقل هفت روز قبل انجام گیرد

گردش حساب پس انداز نسبت به حساب سپرده دیداری از چرخش کمتری برخوردار می باشد

ایجاد رقابت سالم بین بانک ها برای جلب سپرده ها در تخصیص صحیح منابع مالی نقش مفیدی دارد

سپرده مدت دار :

به این سپرده ، سپرده مدت دار یا سپرده ثابت یا سپرده سرمایه گذاری هم می گویند.

این سپرده یک قرارداد کتبی مالی بین بانک و مشتری است

طبق قرارداد مشتری موافقت می کند که مبلغ معینی وجه نفد را برای مدت معین به بانک بسپارد و بانک هم متعهد میکند که اصل و بهره سپرده را در سر رسید به مشتری نقداً پرداخت یا حساب جاری مشتری را بستانکار نماید

چنانچه مشتری وجه مدت دار را خود در سرسید از یانک دریافت ننماید یل نسبت به تمدید قرارداد اقدام ننماید از تاریخ انقضای سر رسید بهره ای به سپردئه مدت دار تعلق نخواهد گرفت

بانک در قبال اخذ وجه سپرده برگ سر رسید وجه در اختیار مشتری قرار می دهد.

چون زمانی که مشتری وجوه خود را به بانک می سپارد بانک وجوه را به همان شکل نگه می دارد تا در پاسخ به درخواست مشتری عیناً عودت دهد

در صورتی که امانت دار وجوه امانتی را به همان صورت نگه می دارد تا به امانت گذار عودت دهد ، به عبارت دیگر وجوه سپرده به بانک جزء دارائی بانک میگردد و بانک مجاز به معامله به آن وجوه به هر نحو و روشی که مناسب تشخیص دهد می باشد

البته باید به این اصل توجه نمد که هر وقت مشتری وجوه خود را درخواست نمود بانک موظف به پرداخت سپرده می باشد.

بدیهی است ماهیت بانک تجاری به ترتیبی است که به هیچ عنوان نمی تواند مانند یک امانت دار عمل نماید .

زمانی که حساب مشتری بستانکار است ، بانک یک بدهکار و مدیون است و چنانچه تحت شرایطی حساب مشتری بدهکار باشد ، بانک یک طلبکار است.

این سه عملیات اصلی توضیح داده شده ، جهت جذب منابع مالی است.

حال می خواهیم طرق مصرف منابع جذب شده را مورد مطالعه قرار دهیم:

اعطای اعتبار اضافه برداشت :

به این اعطای اعتبار ، اعتبار در حساب جاری نیز می گویند.

در این روش بانک به مشتری اجازه می دهد تا حساب جاری خویش را تاسقف مبلغ معینی بدهکار نماید.

مشتری که از این نوع امتیاز برخوردار می شود می تواند علاوه بر موجودی تا سقف معینی که بانکمشخص کرده چک کشید.

در این روش بانک با بدهکار کردن حساب مشتری و دریافت از مبلغ اضافه برداشت ، مبلغ چک را به حساب مشتری واریز نماید

پس د این روش مشتری علاوه بر موجودی تاسقف معینی از طرف بانک نیز به عهده بانک چک کشیده و منابع مالی را به مصرف می رساند و بانک از مانده حساب بهره می گیرد.

اضاف برداشت نباید از سقف معین و تعیین شده تجاوز نماید.

در این روش بانک با دریافت تضمین تنی یامادی به صورت اوراق بهادار یا اسناد دایر بر وجوه مال التجاره به صاحبان صنایع یا تجار اعتبار اعطا می نماید و به این نوع اعتبار بهره تعلق می گیرد.

در مواقعی که بانک به تضمین شخص یا اشخاص معتبری به صاحب صنعتی یا تاجری اعتبار می دهد و در مواقع دیگر با اخذ اوراق بهادار یا اسناد نظیر بارنامه یا قبض انبار قاعدتاً مبلغ اعتباری که به وثیقه اوراق بهادار داده می شود از ارزش اوراق بهادار کمتر می باشد.

تنزیل بروات تجاری :

اعطای وام :

عملیات فرعی بانک تجاری :

عملیات فرعی یک بانک تجاری عبارت است از ارائه خدمات گوناگون بانکی که بانک برای تحصیل منفعت اضافه یا صرفاً برای جلب رضایت مشتری انجام می دهد.

خدمات نمایندگی:

جمع آری در آمد مشتری

خرید و فروش اوراق بهادار برای مشتری

پرداخت بدهی های معین مشتری

خدمات عام المنفعه :

حفظ و حراست از اشیاء قیمتی مردم

انتشار چک های مسافرتی

نقل و انتقال وجوه مشتریان

امّا به تدریج کالاهائی در جوامع مختلف مقیاس ارزش شدند و نظام تجاری پایاپای غیر مستقیم (Indirect Barter) متداول گردید.

مثلاً اگر در یک جامعه ابتدائی مورد نظر ما فقط پنج نوع کالای A.B.C.D.E برای معامله وجود دارد در این صورت 10 قیمت نسبی میتوان داشت:

بنابراین هر چه تعداد کالا بیشتر باشد به همان نسبت تعداد قیمت های نسبی نیز بیشتر خواهد شد که به خواطر سپردن و بکارگیری آن برای افراد مشکل خواهد بود که مانع توسعه و گسترش تجارت خواهد شد.

بطور کلی اگر تعداد کالا ها راN در نظر بگیریم تعداد قیمت های نسبی یا نرخ مبادله برابر خواهد شد با :

مثال : اگر تعداد کالاها 2000 نوع کالا باشد ، تعداد1999000 نرخ مبادله یا قیمت نسبی وجود خواهد داشت . که بخاطر سپردن این عدد عملی نخواهد شد.

5-اشکال پرداخت آتی (عدم امکان پرداخت های نسیه):

اشکال پرداخت آتی در معاملات مدت دار ، نسیه ، موجب می شود انعقاد قراردادهای مدت دار بر حسب واحدی که مورد قبول طرفین باشد به سهولت صورت نپذیرد.

6-اشکال تقسیم ناپذیری :

یکی دیگر از اشکالات این نظام بخش پذیر نبودن این کالاهاست ، یعنی نمی توان یک گاو را با یک پیمانه نمک خریداری کرد چون گاو تقسیم ناپذیر است.

یعنی اینکه روغن زیتون را به خاطرارزش آن قبول داشتند نه بخاطر اینکه روغن زیتون نقش پول را ایفا می نماید.

کشور های دارای سیستم پولی تک فلزی پایه نقره(silver standard)

در سیستم های پولی پایه فلزی ، واحد پول کشور بر مبنای مقداری معین طلا یا نقره با عیار مشخص تعریف می شود . به این مقدار معین با عیار مشخص که علامت رسمی کشور روی آن منقوش و حک میشود سکه گفته می شود.

قیمت سکه طلا در بازار از 15 سکّه بیشتر بوده (بر اساس عرضه و تقاضا) که این خود باعث میشد که قیمت نقره در ضرابخانه از قیمت بازاری نقره بیشتر تعیین شده بود بدین ترتیب مردم در بازار طلا داده و نقره گرفته و به ضرابخانه میدادند تا در عوض طلا بگیرند و نتیجه این داد وستد این شد که سکه نقره بجای سکّه طلا به جریان افتاد.

(بنابراین همیشه رابطه قانونی و رابطه تجاری اختلافی به نفع نقره یا طلا رخ می داده که به عیب معروف این سیستم پولی منجر می شده است)

در نظام پول اعتباری اسکناس ورقه قرضه ای است بدون تاریخ و بدون بهره است لذا در ترازنامه بانک ناشر اسکناس در ستون بدهی درج می گردد.

پول چیست؟ واژه پول برای اقتصاددانان دقیق و معلوم نیست. از این رو سعی می شود پول را بر اساس وظیفه ای که انجام میدهد تعریف نمود.

(بطور خلاصه تعریف پول از وظایفی که پول انجام می دهد تبعیت می کند)

الف)پول معیار واحد ارزش و محاسبه ارزش (یا وسیله سنجش ارزش یا واحد شمارش) standard of value lontic of accounting

یکی از اساسی ترین وظایف پول معیار و واحد اندازه گیری ارزش های اقتصادی می باشد.

برای فهم بهتر مطلب نقش پول در سیستم مبادله پایاپای را در نظر گرفته ایم.پول با دارا بودن این نقش داد و ستد(نقش محاسباتی) و امر مبادله را ساده کرده است .نقش پول موجب می گردد که کالا ها و خدمات را بتوان با یکدیگر مقایسه نمود

در هر اقتصادی هر کالایی را با یک واحدی به راحتی می توان اندازه گیری نمود . مثلاً غلات را به تن و سیگار را به نخ ،نفت را به بشکه و بر همین اساس تولیدات مقیاس ناهمگن دارند ، نمی توان با هم جمع کرد مثلاً نمی توان غلات را با تولیدات نفت باهم جمع کرد. امّا پول این کار را براحتی انجام می دهد.

به طور خلاصه پول مقیاسی است که به اشخاص امکان میدهد قیمت های نسبی کالا ها و خدمات مختلف رابا یکدیگر مقایسه نمود و نتیجه گیری نماید کدام کالا گران تر است.

یعنی اینکه مثلاً کشاورز بافروش محصولات خود پولی بدست می آورد بتواند محصولات مورد نظر را معادل ارزش محصولش قدرت خرید را در اختیار داشته باشد . به عبارتی دیگر کشاورز بتواند معدل ارزش فروش محصول ، کالاها یا خدمات مورد نیازش را خریداری نماید.

پول کاغذی مشکلاتی که طلا و نقره در امر تجارت و داد و ستد داشت بر طرف نمود مشکلاتی از قبیل :

- سنگینی وزن مسکوک

- خطرات دستبرد و سرقت مسکوک

پوا کاغذی که نماینده مقدار معینی طلا با عیار مشخص بوده است در واقع در ابتدا نماینده و رسیدی بود که بانک ناشر اسکناس به عنوان امانت دار مسکوک طلا در اختیار صاحب مسکوک می گذاشت ، یعنی هر موقع صاحب اسکناس اراده می کرد بانک می بایستی بلافاصله مسکوک را با اسکناس معاوضه نماید. بدین ترتیب در آن ایام که اسکناس به عنوان رسید تلقی می شد و صحبت از پشتوانه مطرح نبود امّا در اوایل قرن 19 به واسطه جنگ های ناپلئونی و مسائل بقا و نابودی امپراطوری بریتانیا مطرح شد ، دولت بریتانیا مجبور شد برای تامین مخارج سنگین جنگ مقادیر زیادی اسکناس چاپ کند.

چاپ اسکناس باعث کاهش ارزش اسکناس شد که به زبان امروزی اقتصاد بریتانیا با تورم و کاهش ارزش مواجه شد. طوری شد که مسئله به پارلمان بریتانیا کشانده شد و به دنبال آن اقتصاددانان دو نظریه را مطرح نمودند :

1- اصل پولی 2- اصل بانکی

از طرفداران دیودید ریکاردو (1773-1823) انگلیسی

بانک ناشر اسکناس باید صد در صد ارزش اسکناس منتشره ، طلا داشته باشد تا بتواند از حفظ ارز پول پشتیبانی کند به عبارت دیگر :

بنابراین بانک ناشر اسکناس حق ندارد بیشتر از موجودی طلا خود اسکناس منتشر نماید حتی اگر شرایط اقتصادی نیاز به پول بیشتری داشته باشد .

از طرفداران جان استوارت میل قرن 19 (1806-1873) انگلیسی

اصل بانکی می گوید حجم اسکناسدر گردش باید متناسب با نیاز اقتصاد جامعه باشد و هرگاه اقتصاد جامعه اسکناس بیشتری نیاز داشته باشد ، بانک ناشر اسکناس باید اقدام به نشر اسکناس نماید .

عملاً در نیمه دوم قرن 19 تلفیقی از اصل پولی و اصل بانکی موضوع مشکلات را حل و فصل نمود بدین نحو که بانک ناشر اسکناس مطابق قانون باید در صدی از ارزش اسکناس منتشره را به صورت موجودی طلا داشته باشد که به مفهوم پورسانتاژ می باشد.

قبلاً ديديم كه يكي از وظايف اساسي و اصلي پول اندازه گيري ارزش اقتصادي است. پس اين سؤال مطرح است كه ارزش خود پول چگونه اندازه گيري مي شود. يا ارزش پول چيست؟

پول داراي دو ارزش مي باشد: يكي ارزش داخلي و ديگري ارزش خارجي.

عرضه و تقاضاي پول – تورّم

نظريه مقداري پول: ديويد ريكاردو (1823 – 1772م) براي اولين بار رابطه مستقيم بين مقدار پول در گردش و سطح قيمتها در سال 1810م را بيان كرد. اين اقتصاددان انگليسي عقيده داشت در طول دوران جنگ ناپلئوني سطح قيمتها تابع مستقيم مقدار پول در گردش در جامعه است. به عبارتي ديگر يعني با عرضه بيشتر پول ارزش پول كمتر مي شود ارزش پول معكوس مقدار پول در گردش است.به نظر اين دانشمند بين مقدار پول در گردش(حجم پول درگردش
و سطح قيمتها(ميانگين قيمتها) رابطه مستقيم وجود دارد.

M = P . T

در رابطه فوق حجم مبادلات و معاملات (حجم كالا و خدمات) ثابت فرض مي شود لذا P به دنبال حجم M در همان جهت تغيير مي كند. از فرمول فوق اگر بخواهيم سطح قيمتها يا ميانگين قيمتها را به دست آوريم يعني اگر مقدار M (صورت كسر) حجم پول در گردش بزرگتر يا بيشتر شود و مخرج كسر T ثابت باشد مقدار سطح قيمتها (P) افزايش پيدا خواهد كرد.

جان استوارت ميل (1873 – 1806م) با وارد كردن سرعت گردش پول در جامعه V رابطه فوق را كامل تر نمود و در بعضي از كتابها نظريه فوق را به فيشر ربط دادند.

استوارت ميل در اين رابطه حجم پول حقيقي و سرعت گردش پول و حجم توليدات در تعيين سطح عمومي قيمتها دخالت دارند. شرح فوق (فرمول) خلاصه اي از نظريه پول مي باشد. اين نظريه تا دوراني كه كينز كتاب نظريه عمومي اين فرمول منشأ تشخيص تورّم نيز بوده است. يعني هرچه سطح عمومي قيمتها افزايش يابد تورّم نيز بوجود آمده. از مشخصه فرمول

نظريه مقداري پول يك ابزار مهم تجزيه و تحليل اقتصادي كلاني بوده. در اين نظريه طرف چپ رابطه مبادله (عرضه پول MV) مستقل از طرف راست مبادله (تقاضاي P.T) است.

كينز فرمول مارشال را به صورت N=P(K+KR) اعلام كرد. هرچند كينز اين نظريه را رد كرد فرمول فيشر و مارشال چون مربوط به يك دوره زماني خاص مي باشد و به فرمول كينز كه مربوط به يك لحظه زمان است ريزي دارد.

دومين شق فرمول براي نظريه مقداري پول به معادله كمبريج مشهور است كه شكل غالب آن به صورت ذيل است:

M = K P G

در نظريه مذكور M , P , G تغيير نكرده فقط بايد K بين را به K ي مارشال معروف است و K مارشال عكس V فيشر

سئوال: پس تفاوت رابطه مبادله فيشر و كامبريج در چيست؟

يا به عبارتي اقتصاددانان مكتب كامبريج مي خواهند پاسخ سؤال اينكه چرا مردم پول نگه مي دارند و يا مهمترين عوامل تعيين كننده تقاضا براي پول كدامند پاسخ مردم براي پاسخگويي به نيازهاي روزمره خود بايد همراه بخشي از درآمد خود را به صورت پول نقد نگهداري نمايند.

كينز – افتاليون – نوگارو

انتقادات از نظريه مقداري پول: چون تغذيه مقداري نتوانست واقعيتي كه بعد از جنگ جهاني اول رخ داد تغيير يا حل كند

طبق نظريه كلاسيك مقداري پول V در كوتاه مدت ثابت فرض شده است ولي براي زمان طولاني (واقع پولي سالهاي 23 و 1922) آلمان ثابت كرد V ثابت نمي باشد در نتيجه اين گونه واقع افزايش سرعت گردش پول باعث افزايش سطح قيمتها مي گردد.

در نظريه مقداري پول كلاسيك سطح قيمتها پيوسته متغير تابع مي باشد كه به دنبال تغيير M و همسو با N نوسان مي نمايد.

ولي با مطالعات آماري افتاليون در واقع پولي فرانسه ثابت شد به دنبال ارزش فرانك (ارزش پول) تغيير كرد و نه به خاطر افزايش حجم پول در گردش.

به خاطر همين جان رابينسون مي گويد كه اگر سطح قيمتها افزايش يابد به دنبال آن حجم پول در گردش بالا مي رود بنابر هميشه اول حجم پول تغيير نمي كند و بعد قيمتها تغيير كند.

ج: كامل نبودن نقش پول

پول نتوانست يكي از وظايفش را يعني پس انداز ارزشهاي اقتصادي در اين نظريه انجام دهد.

تردي تيك در رابطه با تورم مطالعه كرد و متوجه شد منظور اين است طرف چپ M.V عبارت است از مقدار پولي كه برابر خريد كل محصول (P.T) خرج مي شود. در حالي كه P.T كل ارزش همان محصول است. به عبارت ديگر كل مخارج يك اقتصاد مساوي كل درآمد آن خواهد بود ولي در عمل بايد كل مخارج يك اقتصاد مساوي درآمد كل V ارزش كل همان محصول است.

MU=PT

در نظریه مکتب پولی (خلاصه تئوریسین های مکتب پولی به شرح ذیل)در بلند مدت تورم یک پدیده صرف پولی است یعنی رشد بالا و مداوم عرضه پول باعث ایجاد تورم می گردد پس اگر رشدمذبور صفر شود میزان تورم پولی نیز پائین خواهد امد اگر سطح عمومی قیمت با میزان عرضه پول رابطه مستقیم دارندیعنی هر چه قدر عرضه پول افزایش یابد نرخ تورم نیز به همان مقدار افزایش خواهد یافت اگر15% افزایش عرضه پول داشته باشیم در مقابل 15درصد تورم خواهد داشت :

M V = PV

تورم به اقشار حقوق بگیران دولت و دارندگان درآمد ثابت به شدّت صدمه زده و از قدرت خرید آنها می کاهد در مقابل به ثروت مندان که ثروت خود را به شکل غیر پولی نگه داری کمی کنند کمک زیادی می کند و باعث افزایش سرمایه آنها می شود.

سئوال : چرا تورم پولی را نوعی تورم مالیات نیز می گویند؟

در واقع تورم پولی نوعی مالیات است که از دارندگان درآمد ثابت اخذ می شود یعنی در مواقعی که دولت مانند دوران جنگ در وصول مالیات با مشکل مواجه می شود ، با انتشار پول کسری بودجه سالانه خود را جبران می کند و چون تولید کشش ناپذیر است نتیجه این امر تورم است و تورم تشدید می یابد و در نتیجه در این شرایط تورم پولی را تورم مالیاتی نیز می گویند.

به نظر برخی از صاحب نظران اقتصادی پول الکترونیکی یک پول درونی است در حالی که اسکناس و سکه یک پول بیرونی است چون اسکناس و مسکوک توسط دولت (بانک مرکزی) منتشر و انتشار یافته و در انحصار دولت نیز می باشد و از قوانین پولی و بانکی نیز پیروی می کند و به آن عمل می شود.

نحوه نظارت و کنترل بانک مرکزی و غیره مانند:

- موانع حقوقی

بنابر این در صورت رفع موانع و مشکلات فوق می توان پیش بینی کرد درآینده در مقابل نیاز مردم استفاده بیشتری از پول الکترونیکی شود

در حقیقت وسائلی که به منظور پرداخت های پولی بین المللی یا انتقالات مورد استفاده قرار می گیرد،نظیر سکه و اسکناس خارجی،سپرده ها در بانک های خارجی و دیگر مطالبات مالی کوتاه مدت و قابل پرداخت به پول خارجی ارز نامیده می شود.

تنها در سال 69 خالص تراز بازرگانی خارجی ایران دارای(5/6 میلیارد دلار) مازاد بوده است .

ارز قابل معامله: ارزی که بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران و شعب ارزی بانک ها مجاز به خرید و فروش آن می باشند.

ارز غیر قابل معامله : ارزی که در شعب ارزی بانک های ایران خرید و فروش نمی شود.

بنابراین در معاملات ارزی دو پول دخاتل دارند که به نرخ مبادله آن ، نرخ ارز گفته میشود. بنابراین نرخ ارز یک عدد است.

وقتی کالا و خدمات مبادله می شود نسبت مبادله بین آنها تعیین می شود . به بیان دیگر ، قیمت کالا و خدمات باید مشخص شود .

اگر کالا و خدمات در داخل یک کشور مبادله شود نسبت مبادله بین آنها با توجه به قیمت کالاها خدمات موجود در بازار بر حسب چ/ل داخلی مشخص می گردد.امّا اگر کالاها و خدمات که در کشورهای مختلف تولید می شوند تعیین نسبت مبادله با توجه به ازدیاد و متفاوت بودن پولهای مختلف کشور های دیگر به همین سادگی امکان پذیر نیست ، و آن ، نیاز به شناخت ارز می باشد .

عددی است که قیمت واحد پول کشوری را بر حسب واحد ها (کسر واحد) پول کشور دیگر ، در زمان مشخص نشان می دهد .

نکته : نرخ ارز ، بین پول های کشورهای مختلف ارتباط برقرار کرده و مقایسه قیمت و هزینه های بین المللی را ممکن می سازد. در نتیجه نرخ ارز را می توان به معنای تعداد واحد های پول ملّی یک کشور دیگر لازم است ، تعریف نمود. به بیان دیگر قیمت پول یک کشور برحسب پول کشور دیگر ،نرخ ارز نامیده می شود . در چنین شرایطی واحد پول هر کشور می تواند برای تعیین قیمت پول کشور دیگر مورد استفاده قرار گیرد . به عنوان مثال :

وقی که یک دلار آمریکا برابر با 10000 ریال ایران باشد نرخ ارز را می توان به دو طریق بیان کرد : 10000 ریال ایران = 1 دلار آمریکا

دلار آمریکا = 1 ریال

حال اگر یک دلار از 10000 ریال به 9000 ریال کاهش یابد می گویند :

(کاهش نرخ مبادله دلار آمریکا نسبت به ریال ایران) 9000 = 1 دلار

یعنی : دلار تضعیف شده است

امّا اگر 12000 ریال = 1 دلار برسد می گویند: افزایش نرخ مبادله ریال ایران نسبت به دلار آمریکا بیان می شود ( دلار تقویت گردیده است)

به هر حال ، تعیین ارتباط بین پول کشور های مختلف (نرخ ارز) مقایسه قیمت کالا و خدمات در سطح بین المللی ممکن می گردد.

در نتیجه همین مقایسه قیمت و هزینه کالا ها و خدمات در سطح جهانی است که نقش مسلّمی را در تعیین حجم و جهت تجارت بین المللی بازی می کند. به بیان دیگر :

نرخ ارز نه تنها قیمت هایی که پول کشور های مختلف با یکدیگر مبادله می شود را نشان می دهد بلکه قیمت کالا و خدمات بر حسب پول داخلی را به پول دیگر کشور ها تعیین می کند .

همین طور نرخ ارز نقش مهمی در تعیین حجم وجهت جریان تجاری بین الملل بازی می کند . مثال:

اگر قیمت یک گوشی موبایل در آلمان 10 مارک باشد برای یک خریدار ایرانی که قیمت آن بر حسب مارک بیان گردیده، معنایی ندارد . مگر آنکه وی قیمت ریالی مارک را بداند .

{ فرض شود قیمت گوشی در آلمان ثابت و برابر 10 مارک باشد }

در وضعیت اول : 12000 ریال = 1 مارک کمترین نرخ مبادله مارک آلمان بر حسب ریال است ، قیمت ریالی گوشی وارداتی به 120000 ريال است.

وضعیت دوم : وقتی که 14000 ريال = 1 مارک یعنی نرخ ارز افزایش یافته در نتیجه قیمت گوشی وارداتی 14000ريال افزایش یافته است.

وضعیت سوم : وقی که 16000 ريال = 1 مارک افزایش یافته و قیمت گوشی وارداتی برای ایرانیان 160000 ريال افزایش یافته است .

ملاحظه می شود با فرض اینکه قیمت های داخلی کالا در آلمان ثابت است نرخ بالاتری برای هر مارک آلمان بر حسب ريال منجر به افزایش قیمت کالا های صادراتی آلمان به ایران شده و اگر تقاضا برای کالای آلمانی در ایران کشش پذیر در نظر بگیریم ، موجب کاهش صادرات آلمان به ایران می گردد و برعکس.

اگر قیمت گوشی در آلمان 200 مارک باشد نرخ ارز ريال به مارک هم 12000 ريال است

12000 ريال = 1 مارک

0000 240 ريال = 12000 200 = قیمت گوشی آلمانی در ایران

اگر فرضاً 100 = Q باشد

قیمت 100 گوشی آلمانی به ريال 240000000 = 100 2400000

قیمت 100 گوشی به مارک 20000 = قیمت به مارک

14000 ريال = 1 مارک

قیمت گوشی به ريال 2800000 = 14000 200

قیمت 100 گوشی 280000000 = 100 2800000

قیمت به مارک 20000 =

با افزایش نرخ ارز قیمت کالای آلمانی برای ایرانیان افزایش می یابد.

1600 ريال = 1 مارک

قیمت یک گوشی به ریال 3200000 = 16000 200

قیمت 100 گوشی 320000000 ريال = 100 3200000

قیمت به مارک 20000 =

تغییرات در نرخ ارز ( مارک ) موجب انتقال منحنی تقاضا برای صادرات آلمان می گردد.

فرض کنید : که در یک دوره معیّن در آمد ها ، قیمت ها و دیگر شرایط در ایران آنچنان است که در تقاضای ایرانیان برای کالا های آلمانی (موبایل) که به صورت تابعی از قیمت آن کالا بر حسب ريال(250000ريال) و بصورت منحنی D D در نمودار (شماره یک) شده باشد .

منحنی تقاضای D D درنمودار

شماره یک (1) را به صورت منحنی

وقتی که نرخ مارک بر حسب ريال ایران برابر 12000 ريال است ، تقاضا برای صادرات آلمان که به

ایرانیان مقدار OQ آلمانی را به قیمت OP ريال خریداری نمایند .

24000000 ريال ( می خرند) 100 گوشی

}

آنها بر اساس فروض ما همین مقدار از کالاهای آلمانی را در قیمت OP1 مارک که با منحنی تقاضای D1 D1 در نمودار شماره دو (2) نشان داده شده است خریداری می کنند . امّا وقتی که نرخ ارز به 14000 ريال برای هر مارک افزایش ارزش یافته است.

در چنین شرایطی اگر قیمت کالای آلمانی در سطح OP1 باقی بماند ایرانیان تنها به میزان OQ4 از کالای آلمانی راتقاضا می کنند ، امّا اگر بخواهند ایرانیان به میزان قبلی یعنی OQ1 از کالای آلمانی را خریداری کنند باید قیمت کالاهای آلمانی بر حسب مارک آنقدر کاهش یابد تا قیمت کالاهای آلمانی به ريال برابر حالت قبلی گردد .

این کاهش قیمت در نمودار شماره دو (2) و با انتقال منحنی تقاضای D1D1 به سمت چپ و با D3 D3 نشان داده شده است . همانطوری که مشاهده شده است ، با کاهش قیمت به P3 مقدار تقاضا برای واردات کالاهای آلمانی به Q3 افزایش می یابد .

از طرف دیگر اگر نرخ مارک به ریال کاهش یابد ،برای انکه کشور المان همان مقدار کالا را به ایران صادر نماید باید قیمت کالایش را به مارک افزایش دهد . و اگر بخواهد به همان قیمت قبلی کالایش را به ایران صادر نماید ،در این صورت مقدار صادراتش به ایران افزایش می یابد .

2-کاهش نرخ ارز (تنزل نرخ برابری پولش با پول های دیگر)

فرض کنید که تابع عرضه ی صادرات آلمان نظیر منحنی SS در نمودار 2باشد و در ان نرخ هر مارک از 16000ریال ایرانی به هر مارک 14000ریال ایران کاهش یابد در نتیجه منحنی تقاضا برای صادرات آلمان از D3 D3 به D2 D2 منتقل خواهد شد پس، کاهش ارزش مارک نسبت به ریال به طور همزمان نه تنها قیمت ریالی صادرات آلمان را کاهش ، در نتیجه مقدار کل تقاضا برای صادرات آلمان را از OQ3 به OQ2 افزایش داده است .و قیمت بازاری صاذرات آلمان نیز که وسیله ی صادر کننده آلمانی دریافت می شود از OP3 به OP2 افزایش یافته است .

نتیجه گیری کلی : اگر تقاضا ی خارجی برای صادرات یک کشور کشش پذیرفته شود با کاهش ارزش برابر پول آن کشور نسبت به کشور دیگر :

1- مقدار فیزیکی کل صادرات افزایش می یابد.

2- ارزش کل صادراتش که با پول داخلی محاسبه شده افزایش می یابد .

1- کاهش ریالی قیمت هر واحد کالای صادراتی ، کل دریافت های ریالی را کاهش می دهد.( قیمت گوشی کم شود = دریافت های بابت فروش گوشی کاهش می یابد )

2- افزایش در کل مقدار کالاهای صادر شده ، احتمالاً منجر به افزایش در آمد های صادراتی می گردد ( اگر گوشی بیشتری بفروشد = درآمد بیشتری کسب می کند)

بنابراین کل در یافت ها ی صادراتی تنها وقتی افزایش می یابد که افزایش مقدار کالاهای صادر شده در حدی باشد که بتواند کاهش درآمد در اثر کاهش قیمت ريالی صادرات آن کشور را خنثی نماید. (وقتی دریافتها افزایش یابد در نتیجه کالاهای صادر شده نیز افزایش می یابد و کاهش درآمد کاهش قیمت را می پوشاند .

E 1 درآمد ارزی افزایش یافته و متعاقباً تراز پرداختی بهبود می یابد.

به بیان دیگر اگر کشش قیمتی تقاضای ایرانیان برای کالا های آلمانی بزرگتر از یک باشد کل درآمد های ارزی (ريالی) برای صادرات کشور آلمان افزایش خواهد یافت و تراز پرداخت ها را با توجه به صادراتش بهبود می بخشد اگر کشش تقاضا برای صادرات یک کشور کمتر از واحد باشد کل دریافتهای صادراتی آن کشور در اثر کاهش نرخ برابری پولش به جای افزایش ، کاهش خواهد یافت و بالآخره وقتی که کشش تقاضا برای صادرات یک کشور برابر یک است در اثر کاهش برابری ارزش پول آن کشور کل دریافت های ارزی ناشی از صادرات آن کشور ثابت باقی می ماند .

روش دلار پایه : USD Base Currency

این روش اعلام نرخ ارز در واقع همان روش غیر مستقیم اعلام نرخ ارز است با این تفاوت که ارز پایه دلار ایالات متحده آمریکا می باشد .

با استثنای لندن ، استرالیا و زلاندنو دراکثر کشور ها بیشتر از این روش استفاده می کنند :

نرخی که بانک یا دلال یا صراف اعلام می کند ، 4 رقم اعشار دارد ، البته ین ژاپن در این خصوص مستثنی است و نرخ آن با دو رقم اعشار بجای چهار رقم اعلام می شود . به هر اعشاری یک پوینت (POINT) می گویند که منظور از آن یک ده هزارم واحد ارز می باشد .(البته یک پوینت در مورد ین ژاپن یک صدم خواهد بود )

اداره بین الملل بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران ساعت 10 صبح در روز های کاری بانکی آمار قیمت ها را اعلام می کند. مثال:

( نرخ مرجع ارز در واقع میانگین نرخ خرید و فروش ارز می باشد)

به عبارت دیگر : ارز پایه (Base Currency) ثابت نمی باشد .

دراین روش بیشتر توسط دلاّل های (Dealers) ارز کاربرد داشته و آنها به آن عمل می کنند .

گذشته از این که نرخ ارز توسط بانک یا دلال ارز و یا صرّاف انجام می گیرد.

نرخ ارز از نظر شکلی به چهار صورت ذیل قابل نمایش می باشند . به عبارت بهتر در بازار جهانی نرخ ارز برای انجام معامله به صورت ذیل در معرض دید مشتریان قرار می گیرد .

(ارز مانند کالا که نرخ ارز قیمت آن را مشخص می کند .)

زیرا قیمت ، مقدار پولی که با یک واحد کالا یا خدمات عوض می شود. ایران از این روش استفاده می کند.

قیمت واحد پول آن کشور بر حسب پول سایر کشور ها ( ارز ) بیان می کند .

روپیه هندوستان پول پایه ارز ها پول متغییر می باشند.

در نرخ تعادلی ارز R1 مقدار ارز تقاضا شده Q1 است به عبارت دیگر ، در نرخ R1 بازار ارز در حال تعادل است زیرا زیرا مقدار عرضه و تقاضای ارز با یکدیگر برابر است.در هر نرخ دیگر غیر از R1 بازار ارز در حال تعادل نیست .

در نرخ ارز R2 که بیش از نرخ تعادلی ارز می باشد مقدار ارز عرضه شده بیش از مقدار ارزی است که تقاضا شده است که در این نرخ ارز بازار به میزان BC دارای مازاد عرضه می باشد و برعکس این قضیه هم صادق است .

وقتی که نرخ ارز به R3 کاهش می یابد مقدار تقاضا برای ارز بیشتر از عرضه آن بوده است ، بازار ارز مواجه با مازاد تقاضا برای ارز می گردد (مقدار EF مازاد می باشد)

آن رابطه مستقیم دارد.افزایش

می دهد. همانطوری که منحنی

بالا نشان می دهد منحنی عرضه ارز(ss) با شیب مثبت رسم گردیده است .

بدین ترتیب که با افزایش نرخ ارز عرضه آن کاهش می یابد.

وقتی نرخ مارک ( قیمت مارک به ريال) OR1 است مقدار کل ارز تقاضا شده (مارک آلمان)برابرOQ1 است

امّا وقتی که نرخ ارز از OR1 به OR2 کاهش می یابد ، مقدار تقاضا برای ارز از OQ1 به OQ2 افزایش می یابد زیرا وقتی که مارک آلمان بر حسب ريال ایران ارزانتر می شود ، بافرض این که قیمت کالا های آلمان به مارک ثابت است ، قیمت ريالی کالاهای آلمانی در ایران کاهش می یابد . نتیجه تقاضا برای کالاهای صادراتی آلمان در ایران افزایش یافته ، مقدار تقاضا برای ارز مارک آلمان نیز افزایش می یابد و برعکس.

وقتی مازاد تقاضا (EF) برای آن وجود داشته باشد ، افزایش نرخ ارز را به دنبال خواهد داشت که این امر منجر به مازاد تقاضا می شود. با کاهش نرخ ارز و افزایش تقاضای آن ، نرخ ارز به سطح تعادلی اش بر می گردد. به هر حال افزایش و یا کاهش نرخ ارز ،در بازار ، بیانگر وجود عدم تعادل در بازار است ، در چنین شرایطی دولتها به منظور تثبیت و یا کنترل نرخ ارز باید در بازار ارز مداخله نمایند.

1- نرخ ارز شناور Floating Exchange Rate

2- نرخ ارز ثابت Fixed Exchange Rate