عنصري با ارزش تر از طلا

پژوهشگران کشورمان براي نخستين بار به دانش استحصال پلاتين از کاتاليست هاي مستعمل صنايع نفت و پتروشيمي دست يافتند.
اهميت اين طرح زماني بيشتر مشخص مي شود که بدانيم روشهاي استحصال متداول در جهان معمولا از اين مزايا برخوردار نيستند. در واقع اين روش الگوي جديدي از جداسازي گزينشي را مطرح مي کند. در اين طرح که مراحل آزمايشگاهي آن پس از 2 سال به پايان رسيده است ، با روش لي چينگ سيانوري ، پلاتين خالص با عيار 99 درصد به دست آمده است. اين طرح هم اکنون وارد مرحله نيمه صنعتي شده است. هزينه سرمايه گذاري پايين ، سرعت عمل بالا، بازيافت بالا، خلوص بالا و قابليت توسعه به کاتاليست هاي مشابه از مزاياي اين روش است.

پلاتين با منشاء طبيعي از مدت زمان طولاني شناخته شده است. اگر چه اين فلز از سوي هندي ها از زمانهاي قديم استفاده مي شد؛ اما اولين بار اروپاييان ظهور پلاتين را به سال 1557 نسبت داده اند. پلاتين اولين بار در معادن امريکاي مرکزي بين پاناما و مکزيک يافت شد. اسپانيايي ها زماني که اين فلز را کشف کردند، نام آن را پلاتينا يا نقره کوچک نهادند. پلاتين اولين بار از سوي يک ستاره شناس به نام آنتونيا ديولا کشف شد که به صورت يک ناخالصي همراه طلا بود. اگر چه پلاتين در انگلستان کاربرد پيدا کرد و در جامعه سلطنتي رسوخ يافت ؛ اما از انتشار آن تا سال 1748 جلوگيري شد؛ اما امروزه پلاتين قيمتي تر از طلاست.
پلاتين فلزي است به رنگ سفيد متمايل به خاکستري با نماد عدد اتمي 78 ، وزن اتمي 159.7 ، وزن مخصوص 21.45 گرم بر ميلي ليتر، سختي 3.5 در مقياس موس ، سخت ، قابل انعطاف ، شکل پذير، قيمتي ، مقاوم در برابر خوردگي ، نقطه جوش 3827 درجه سانتيگراد. نقطه ذوب 1772 درجه سانتيگراد عناصر گروه پلاتين را پالاديم ، اسميوم ، ايريديم ، روديم و روتنيم تشکيل مي دهند. پلاتين در جواهرسازي ، تجهيزات آزمايشگاهي ، دندانپزشکي ، صنايع الکتريکي و الکترونيکي صنايع اتومبيل سازي و صنايع شيميايي به کار مي رود و بصورت خالص به رنگ سفيد - نقره اي زيبايي است.
خواص کاتاليزوري 6 فلز گروه پلاتين بسيار مهم ، شاخص و برجسته است. مقاومت در برابر کدري و خوردگي باعث مي شود که در جواهرسازي بسيار عالي باشد. مقاومت در برابر عوامل شيميايي دماي بالا و خواص الکتريکي پايدار از خواص بسيار مهم و برجسته اين فلز است.
اين خواص استفاده صنعتي آن را توسعه داده است.
ليکن اين فلز اگر تحت تاثير سيانيدها، سولفو و قليايي هاي خورنده قرار گيرد، آسيب مي بيند. پلاتين همراه با مقادير کمي از فلزات هم گروه خود يافت مي شود. عيار پلاتين در يک کانسار داراي ارزش اقتصادي بين 5 تا 10 ميليون در قسمت است که تقريبا همانند کانسارهاي طلاست.
فراموش نکنيم پلاتين فلز قيمتي است وغلظت پلاتين در خاک ، آب و هوا بسيار اندک است. در بعضي مناطق ، بويژه در آفريقاي جنوبي ، شوروي و ايالات متحده مي توان نهشته هايي را يافت که غني از پلاتين هستند. در واقع پلاتين يکي از اجزاي اصلي بسياري از محصولات فلزي مانند الکترود است و در بعضي واکنش هاي شيمايي به عنوان کاتاليزور به کار مي رود. معمولا پلاتين در درمان سرطان به عنوان دارو به کار مي رود. در اين ميان اثراتي که پلاتين بر روي سلامتي دارد به نوع پيوندهاي تشکيل شده و ميزان ايمني شخص بستگي دارد.
پلاتين فلز خطرناکي نيست ؛ اما نمکهاي پلاتين عوارض مختلفي مانند تغيير DNA، سرطان ، واکنش هاي آلرژي در پوست و غشاي مخاطي ،آسيب اندام هايي مانند روده ، کليه و مغز استخوان و آسيب شنوايي ايجاد مي کنند. در نهايت ممکن است پلاتين سميت ديگر مواد شيميايي خطرناک را مانند سلنيم در بدن تشديد کند. البته هنوز ثابت نشده که کاربرد پلاتين در محصولات فلزي باعث ايجاد مشکلات زيست محيطي مي شود؛ اما ثابت شده که در محيطهاي کاري عوارض شديدي را براي سلامتي ايجاد مي کند.
در ضمن پلاتين از اگزوز ماشين هايي که بنزين سرب دار مصرف مي کنند، وارد هوا مي شود. در نتيجه در گاراژها و تونلها ميزان پلاتين در هوا بيشتر از حد معمول است.
همچنين اثرات پلاتين روي جانوران و محيط زيست هنوز به صورت دقيق بررسي نشده است. تنها چيزي که مي دانيم اين است که پلاتين پس از جذب در ريشه گياهان تجمع مي يابد. اين که آيا خوردن ريشه گياهاني که حاوي پلاتين هستند براي انسان و جانوران مضر است يا نه ، هنوز معلوم نيست. اين در حالي است که ميکروارگانيسم هاي موجود در خاک قادرهستند پلاتين را به ماده اي مضرتر تبديل کنند؛ اما در اين باره اطلاعات اندکي در دست است.