استخاره و آداب آن

□

اهميّت استخاره وآداب آن
بسيار مى شود كه انسان براى انجام كار مهمّى متحيّر و سرگردان مى شود و مطالعه درباره جوانب آن، رفع تحيّر از او نمى كند; با افراد آگاه مشورت مى كند، ولى آنها نيز نظرات مختلفى دارند، و او همچنان در كار خود سرگردان مى ماند و اگر اين سرگردانى ادامه يابد خسارت هاى سنگينى دامن گير او خواهد شد. در اين گونه موارد، دستور استخاره داده شده است كه انسان طبق آداب ساده اى با خداوند بزرگ - به وسيله قرآن مجيد، يا تسبيح و مانند آن - مشورت كند و از ذات پاكش هدايت و راهنمايى به آنچه خير و صلاح اوست، بطلبد; به يقين خداوند نيز او را ـ طبق روايات صريحى كه داريم ـ راهنمايى خواهد كرد. ▼

اهميّت استخاره وآداب آن
بسيار مى شود كه انسان براى انجام كار مهمّى متحيّر و سرگردان مى شود و مطالعه درباره جوانب آن، رفع تحيّر از او نمى كند; با افراد آگاه مشورت مى كند، ولى آنها نيز نظرات مختلفى دارند، و او همچنان در كار خود سرگردان مى ماند و اگر اين سرگردانى ادامه يابد خسارت هاى سنگينى دامن گير او خواهد شد. در اين گونه موارد، دستور استخاره داده شده است كه انسان طبق آداب ساده اى با خداوند بزرگ - به وسيله قرآن مجيد، يا تسبيح و مانند آن - مشورت كند و از ذات پاكش هدايت و راهنمايى به آنچه خير و صلاح اوست، بطلبد; به يقين خداوند نيز او را ـ طبق روايات صريحى كه داريم ـ راهنمايى خواهد كرد.
استخاره، نه تنها انسان را از حال تحيّر و سرگردانى - كه بدترين حالات است و مايه تلف شدن وقت و نيروى اوست - نجات مى بخشد، و او را با اراده و تصميم قوى و گام هاى استوار به سوى مقصد به حركت وا مى دارد; بلكه واقعاً نيز راهنما و راهگشا به سوى خيرات است و اين حقيقتى است كه در روايات اسلامى وارد شده، و ما خود بارها و بارها آزموده ايم كه استخاره ها گوئى معجزه مى كند.
گاه انسان براى كارى استخاره مى كند و مطابق آن، به سوى آن كار مى رود و ظاهراً نتيجه اى نمى گيرد; امّا بعد از ماه ها، يا سال ها، رمز عجيب آن استخاره را درمى يابد. به هر حال، استخاره را با پيشگويى نبايد اشتباه گرفت; بلكه استخاره خير و صلاح كار را از طريق درخواست از خداوند، به انسان نشان مى دهد.

نكته:
دو چيز را به هنگام استخاره نبايد فراموش كرد:
1ـ استخاره منحصر به جايى است كه مثبت يا منفى بودن كار بر انسان روشن نباشد، و با تفكّر و انديشه، و حتّى با مشورت كردن با افراد خبره و صاحب نظر نيز روشن نشود; اين جا، جاى استخاره است و در غير اين صورت استخاره كردن، اشتباه است.
2ـ از استخاره هاى مكرّر در يك چيز بايد پرهيز كرد (مگر اين كه فاصله قابل توجّهى بشود و يا اين كه شرايط تغيير كند.) در استخاره هاى مكرّر، همان استخاره اوّل معتبر است و بقيّه اعتبارى ندارد.
بايد انسان بعد از استخاره - با شرايطى كه در بالا گفته شد - ترديد نكند و به دنبال آن به راه بيفتد و از خدا خير و صلاح خويش را بطلبد و بر ذات پاك او توكّل كند، و مطمئن باشد نتيجه خواهد گرفت.





معناى ديگر استخاره:
استخاره معناى ديگرى هم دارد كه در روايات اسلامى كراراً به آن اشاره شده است و آن طلب خير و سعادت از ذات پاك خداست.
يعنى به هنگام شروع در يك كار ـ حتّى كارهاى روشنى كه براى آن استخاره نكرده است ـ انسان از خداوند خير و سعادت خود را بخواهد (اصولا استخاره به معناى طلب خير است) و با گفتن جمله «أَسْتَخيرُاللّهَ بِرَحْمَتِهِ» (از رحمت الهى طلب خير و سعادت مى كنم)، به آن كار اقدام كند و مى تواند اين مطلب را به فارسى هم بگويد. به هر حال، استخاره به اين معنا طبق روايات اسلامى نيز، بسيار مفيد و مؤثّر است.
در روايتى از امام صادق(عليه السلام) مى خوانيم:
«مَا اسْتَخارَ اللّهَ عَزَّوَجَلَّ عَبْدٌ مُؤْمِنٌ إِلاّ خارَ لَهُ; هيچ بنده با ايمانى از خداوند طلب خير نكرد، مگر آن كه پروردگار سعادت او را فراهم ساخت».(1)
همچنين اميرمؤمنان(عليه السلام) به فرزندش امام حسن(عليه السلام) فرمود:
«وَأَكْثِرِ الاِْسْتِخارَةَ; بسيار از خداوند طلب خير نما».(2)
در حديثى از امام صادق(عليه السلام) آمده است كه فرمود:
در سجده آخر نماز شب، از خداوند طلب خير نما و صد و يك مرتبه بگو: «أَسْتَخِيرُاللّهَ بِرَحْمَتِهِ; از رحمت خداوند طلب خير و سعادت مى كنم».(3)
همچنين در سجده آخر نافله صبح نيز، استخاره به همين معنا وارد شده است.(4)

آداب استخاره:
در روايات اسلامى آداب ويژه اى براى استخاره به معناى معروف آن، ذكر شده; مانند وضو داشتن و رو به قبله بودن و حالت توجّه و ارتباط قلبى با خداوند داشتن و استغفار كردن به هنگام استخاره و مانند آن(5) و اين امور، مطلوب و قطعاً مؤثّر است. ▲

1. بحارالانوار، جلد 88، صفحه 224، حديث 4. 2. نهج البلاغه، نامه 31. 3. فقيه، جلد 1، صفحه 562، حديث 1552. 4. همان مدرك، صفحه 563، حديث 1553. 5. رجوع شود به: جواهرالكلام، جلد 12، صفحه 161 و 162.

انواع استخاره

□

براى استخاره در روايات اسلامى و كلمات بزرگان علما، طُرقى ذكر شده است كه مى توان با هر كدام از اين شيوه ها استخاره كرد:

نوع اول

▼

از رسول گرامى اسلام(صلى الله عليه وآله) نقل شده است كه فرمود:
«هرگاه خواستى به وسيله كتاب خدا استخاره كنى، ابتدا سه مرتبه سوره «اخلاص» (قل هو اللّه...) را بخوان، آنگاه سه بار بر محمّد و آلش صلوات بفرست و سپس اين دعا را بخوان: ▲

اَللّهُمَّ اِنّى تَفَأَّلْتُ بِكِتابِكَ، وَ تَوَكَّلْتُ عَلَيْكَ، فَاَرِنى مِنْ كِتابِكَ ما هُوَ

خدايا به كتاب تو تفأّل مى زنم (و استخاره مى كنم) و بر تو توكّل مى كنم، پس تو نيز از كتاب خود، آن چه

مَكْتُومٌ مِنْ سِرِّكَ الْمَكْنُونِ فـى غَيْبِـكَ.

در نهان غيب تو پنهان است، به من نشان بده.

سپس قرآن را بگشا و از صفحه اوّل سمت راست، سطر اوّل مقصود خودت را از خدا بخواه.(1)

1. بحارالانوار، جلد 88، صفحه 241، حديث 1.

نوع دوم

□

مرحوم «سيّد بن طاووس» در كتاب «فتح الأبواب» نقل كرده است كه براى استخاره، قرآن را برمى دارى و نخست اين دعا را مى خوانى:

مرحوم «سيّد بن طاووس» در كتاب «فتح الأبواب» نقل كرده است كه براى استخاره، قرآن را برمى دارى و نخست اين دعا را مى خوانى: ▲

اَللّهُمَّ إِنْ كانَ فِي قَضائِكَ وَقَدَرِكَ، أَنْ تَمُنَّ عَلى اُمَّةِ نَبِيِّكَ، بِظُهُورِ وَليِّكَ

خدايا اگر قضا و قَدَرت اين است كه با ظهور وليّت و فرزند پيامبرت بر امّت رسول خدا

وَابْنِ بِنْتِ نَبِيِّكَ، فَعَجِّلْ ذلِكَ وَسَهِّلْهُ وَيَسِّرْهُ وَكَمِّلْهُ، و اَخْرِجْ لِي آيَةً

منّت گذارى، پس در ظهورش تعجيل و راهش را سهل و آسان قرار ده و براى من آيه اى بيرون آور

اَسْتَدِلُّ بِها عَلى أَمر فَأَئْتَمِرَ، أوْ نَهْـى فَأَنْتَهي فِي عافِيَـة.

كه يا در آن امرى باشد كه انجامش دهم و يا نهى باشد كه تركش كنم به عافيت و تندرستى.

سپس حاجت و مشكل خود را عنوان مى كنى و آنگاه قرآن را مى گشايى، پس از آن هفت ورق مى زنى، در ورق هفتم، صفحه سمت چپ، هفت سطر را بشمار و در سطر هفتم مطلب خويش را از آن آيه، درياب.(1)
استخاره با قرآن به شيوه هاى ديگر نيز نقل شده است كه براى رعايت اختصار از ذكر همه آنها صرف نظر مى شود.(2)

1. فتح الابواب، صفحه 278 و بحارالانوار، جلد 88، صفحه 242، حديث 4.
2. به كتاب مفاتح الغيب، تأليف مرحوم علاّمه مجلسى مراجعه شود.

استخاره با تسبيح

□

اين نوع استخاره نيز شايع و معروف است، كه به چند شيوه انجام مى شود:
اوّل: علامه مجلسى مى نويسد: از «شيخ بهايى» نقل شده است: از بزرگان و اساتيدم شنيدم كه اين دستورالعمل از حضرت ولىّ عصر(عليه السلام) درباره استخاره با تسبيح رسيده است. فرمود: «تسبيح را به دست (راست) مى گيرى و سه بار صلوات مى فرستى و آنگاه قسمتى از تسبيح را (با دست چپ) مى گيرى و دوتا دوتا رد مى كنى; اگر در پايان يك دانه باقى ماند، به معناى «إفعل» (انجام بده) است و اگر دو دانه باقى ماند، مفهوم آن «لاتفعل» (انجام نده) است.(1) ▼

اين نوع استخاره نيز شايع و معروف است، كه به چند شيوه انجام مى شود:
اوّل: علامه مجلسى مى نويسد: از «شيخ بهايى» نقل شده است: از بزرگان و اساتيدم شنيدم كه اين دستورالعمل از حضرت ولىّ عصر(عليه السلام) درباره استخاره با تسبيح رسيده است. فرمود: «تسبيح را به دست (راست) مى گيرى و سه بار صلوات مى فرستى و آنگاه قسمتى از تسبيح را (با دست چپ) مى گيرى و دوتا دوتا رد مى كنى; اگر در پايان يك دانه باقى ماند، به معناى «إفعل» (انجام بده) است و اگر دو دانه باقى ماند، مفهوم آن «لاتفعل» (انجام نده) است.(1)
دوم: از امام صادق(عليه السلام) روايت شده است كه فرمود: (به هنگام استخاره با تسبيح) نخست يك مرتبه سوره «حمد» را مى خوانى و آنگاه سه بار سوره «توحيد» (قل هو اللّه...) را و آنگاه پانزده مرتبه صلوات مى فرستى، سپس مى گويى: ▲

اَللّهُمَّ إِنّى أسْئَلُكَ بِحَقِّ الْحُسَينِ وَجَدِّهِ وَأَبيه، وَ أُمِّهِ وَ أَخيهِ، وَ الاَْئِمَّةِ مِنْ

خدايا از تو مى خواهم، به حقّ حسين و جدّش و پدر و مادر و برادر و امامان از

ذُرِّيَّتِهِ، أَنْ تُصَلِّىَ عَلى مُحَمَّد وَ آلِ مُحَمَّد، وَ أنْ تَجْعَلَ لِىَ الْخِيَرَةَ في

نسلش اين كه بر محمّد و آل محمّد درود فرستى و خيرم را در اين تسبيح

هذِهِ السَّبْحَةِ، وَ أَنْ تُرِيَني ما هُوَ الاَْصْلَحُ لي في الدِّينِ وَالدُّنْيا، اَللّهُمَّ إنْ

قرار دهى و آنچه را كه صلاح دين و دنيايم است به من نشان دهى. خدايا اگر

كانَ الاَْصْلَحُ في دينى وَدُنْيايَ، وَ عاجِلِ اَمْري وَ آجِلِهِ، فِعْلَ ما اَنَا عازِمٌ

مصلحت دين و دنيا و امروز و فردايم در انجام كارى است كه قصد آن را دارم،

عَلَيْهِ، فَأْمُرْني، وَإلاّ فَانْهَني، إنَّكَ عَلى كُلِّ شَىْء قَديرٌ.

پس مرا بدان فرمان ده! وگرنه مرا از آن نهى كن; چرا كه تو بر انجام هر كارى توانايى.

پس از آن، قسمتى از تسبيح را مى گيرى و آن را مى شمارى و با عدد اوّل مى گويى «سُبْحانَ اللهِ» و با عدد دوم مى گويى «أَلْحَمْدُلِلّهِ» و با عدد سوم مى گويى «لا إِلهَ اِلاَّ اللّهُ» و به همين ترتيب پيش مى روى; در پايان اگر دانه آخر شمارش، سُبحان الله بود، مخيّر ميان فعل و ترك هستى و اگر أَلْحَمْدُللهِِ بود، نشانه امر است و آن را انجام مى دهى و اگر لا إِلهَ اِلاَّ اللّهُ بود، نهى است و آن را ترك مى كنى.(2)

1. بحارالانوار، جلد 88، صفحه 250، حديث 4.
2. بحارالانوار، جلد 88، صفحه 250، حديث 5.

استخاره ذات الرّقاع

□

نحوه انجام «استخاره ذات الرّقاع»(1) كه از امام صادق(عليه السلام) نقل شده، به اين گونه است كه هرگاه براى امور مهمّى بخواهى استخاره كنى، بدين شيوه عمل كن:
نخست شش قطعه كاغذ تهيه مى كنى و در سه قطعه آن مى نويسى: ▼

نحوه انجام «استخاره ذات الرّقاع»(1) كه از امام صادق(عليه السلام) نقل شده، به اين گونه است كه هرگاه براى امور مهمّى بخواهى استخاره كنى، بدين شيوه عمل كن:
نخست شش قطعه كاغذ تهيه مى كنى و در سه قطعه آن مى نويسى:
بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحيمِ، خِيَرَةً مِنَ اللّهِ الْعَزيزِ الحَكيمِ، لِفُلانِ بنِ فُلانَة اِفْعَل; به نام خداوند بخشنده مهربان. اختيار و گزينشى است از جانب خداوند عزيز و حكيم براى فلانى فرزند فلانى» (و به جاى اين دو كلمه نام شخصى را كه براى او استخاره مى كنى و اسم مادرش را مى نويسى); در سه ورقه ديگر همين را مى نويسى، ولى به جاى «إفعل» مى نويسى «لاتفعل»، آنگاه آن كاغذها را زير جانماز و سجّاده خود مى گذارى و دو ركعت نماز مى خوانى; پس از نماز به سجده مى روى و در سجده، صد مرتبه مى گويى «أَستَخيرُ اللّهَ برَحْمَتِهِ، خِيَرَةً في عافِيَة; از رحمت الهى طلب خير و سعادت همراه با عافيت مى كنم» سپس مى نشينى و مى گويى: «أللّهُمَّ خِرْ لي، وَاخْتَر لي في جَميعِ اُمُوري في يُسْر وَ عافِيَة; خدايا در همه امور به آسانى و عافيت خودت (آنچه را كه صلاح است) برايم اختيار كن».
آنگاه دست مى برى و آن ورقه ها را به هم مخلوط مى كنى و يكى يكى بيرون مى آورى ; اگر سه تا از ورقه ها كه در آنها «إفعل» نوشته شده، پشت سر هم بيرون آيد، كارى را كه نيّت كرده اى انجام مى دهى (و بسيار خوب است); و اگر سه تا «لا تفعل» خارج شد آن كار را انجام نمى دهى; ولى اگر يك بار «إفعل» و دفعه بعد «لا تفعل» بدست آمد، در اين صورت سه ورقه ديگر را بيرون بياور كه در مجموع پنج ورقه خارج شود، در اين صورت اگر سه تا «إفعل» بود و دو تا «لا تفعل» آن كار را انجام بده; ولى اگر بر عكس شد، انجام نده.(2) ▲

1. «رقاع» جمع «رُقعه» به معناى ورقه كاغذ است و چون در اين نوع استخاره، از نوشتن بر ورقه ها استفاده مى شود، لذا به آن «استخاره ذات الرقاع» مى گويند.
2. بحارالانوار، جلد 88، صفحه 230، حديث 5.

استخاره با الهام قلبى

□

مراد از «استخاره قلبى» آن است كه انسان با يك حالت توجّه و تضرّع با خداى خود مشورت مى كند و از او مى خواهد راه صحيح را به وى نشان دهد و پس از آن، هر چه را كه خداوند به قلب وى الهام كرد، انجام مى دهد.
در روايتى از امام صادق(عليه السلام) نقل شده است كه آن حضرت فرمود: ▼

مراد از «استخاره قلبى» آن است كه انسان با يك حالت توجّه و تضرّع با خداى خود مشورت مى كند و از او مى خواهد راه صحيح را به وى نشان دهد و پس از آن، هر چه را كه خداوند به قلب وى الهام كرد، انجام مى دهد.
در روايتى از امام صادق(عليه السلام) نقل شده است كه آن حضرت فرمود:
اگر به انجام كارى نياز دارى (و نمى دانى انجام آن خوب است، يا بد،) با خداوند مشورت كن. اگر خداوند انجام آن كار را به قلب تو انداخت، پيروى كن وگرنه انجام نده.(1)
شيوه اين استخاره به اين نحوست كه پس از نماز واجب، به سجده مى روى و صد مرتبه مى گويى: «اَللّهُمَّ خِرْلي; خدايا تو براى من (آنچه را به صلاحم مى باشد) اختيار كن» سپس به ما اهل بيت(عليهم السلام) متوسّل مى شوى، و ما را شفيع قرار مى دهى; پس از آن به قلبت توجّه كن، بنگر چه چيزى به تو الهام مى شود; همان را انجام بده.(2)
همچنين در روايت معتبرى مى خوانيم كه دو نفر از ياران امام على بن موسى الرضا(عليهما السلام) مى خواستند به مسافرت «مصر» بروند، از آن حضرت پرسيدند: مصلحت آن است كه از راه دريا برويم يا از راه خشكى؟ حضرت فرمود: «در غير وقت نماز واجب به مسجد مى روى، دو ركعت نماز مى خوانى، سپس يك صد مرتبه مى گويى : «أَسْتَخيرُ اللهَ» آنگاه به قلب خويش مى نگرى هر چيز به قلبت افتاد، به همان عمل مى كنى».(3)
در اين زمينه روايات متعدّد ديگرى نيز نقل شده است.
بديهى است اينگونه استخاره با توجه به مورد روايات ـ كه سؤال از امر مهم و گاه خطرناكى است ـ مربوط به موضوعات پراهميّت است، نه براى موضوعات كوچك.
يادآورى ها:
1ـ «استخاره» را هر كسى مى تواند با آداب و شرايطى كه بيان شد، براى خودش انجام دهد، كه به تصريح برخى از بزرگان همين نيز اولى و انسب است،(4) چرا كه هر كس با حالت توجّه و نيازى كه دارد، خلوص بيشترى پيدا مى كند و ارتباط ويژه اى با حضرت حق - جلّ و علا - برقرار مى نمايد و خداوند مهربان نيز، راه حل را به وى نشان خواهد داد.
امّا مى توان به ديگرى نيز نيابت داد كه از طرف او استخاره كند; به ويژه اگر آن شخص، از برجستگى هاى علمى و عملى و تقوا نيز برخوردار باشد.
2ـ مرحوم محدّث قمى در «مفاتيح الجنان» از برخى كتب براى استخاره به قرآن مجيد در ايّام هفته ساعاتى را نقل كرده است، ولى چون تصريح دارد كه براى اين مطلب، حديثى از اهل بيت(عليهم السلام) وارد نشده است، ما از ذكر آن خوددارى مى كنيم; هر چند معتقديم استخاره در ايّام با فضيلت و مكان هاى مقدّس، بهتر است; ولى به هر حال، مى توان در هر وقت كه انسان نياز و اضطرار پيدا كرد، با خداى خود مشورت كند و با استخاره، مشكل خويش را حل نمايد و از سرگردانى رهايى يابد.
3ـ «استخاره» را با «فال» نبايد اشتباه كرد. بسيار ديده شده كه افراد پيشنهاد مى كنند كه براى ما استخاره كنيد آيا در فلان كار موفق خواهيم شد يا نه؟ آيا فلان حاجت ما روا مى گردد يا نه؟ آنها استخاره را به پيشگويى از آينده اشتباه مى گيرند.
استخاره فقط براى اين است كه اگر در انجام كارى ترديد داريم و با مشورت و مطالعه حل نشد، براى تصميم گيرى استخاره كنيم. گويى با خداوند مشورت مى نماييم.
4ـ بعضى از افراد در استخاره كردن چنان زياده روى مى كنند كه براى هر امر كوچك و بزرگى به سراغ استخاره مى روند و عملا گرفتار يك نوع وسواس و وابستگى شديد مى شوند، به گونه اى كه اقدام به هيچ كارى بدون استخاره براى آنها ميسّر نيست.
اين امر سبب مى شود كه استقلال فكر و انديشه آنها تضعيف گردد و قدرت انتخاب و اعتماد به نفس را از دست بدهند و عقل و خرد را كه يك نعمت بزرگ الهى است و چراغ فروزان پروردگار در درون جان انسان است مورد بى توجّهى قرار دهند.
از اين امر بايد جدّاً پرهيز كرد و استخاره را منحصر به مواردى كرد كه در بالا گفتيم. يعنى در آنجا كه به راستى انسان حيران و سرگردان مى شود; نه مى تواند با انديشه خود تصميم بگيرد و نه مشاوران راه روشنى پيش پاى او مى گذارند.
5ـ بعضى از ناآگاهان در اعتبار اَسناد استخاره ترديد مى كنند، در حالى كه ادلّه معتبرى براى آن وجود دارد كه براى توضيح بيشتر به كتاب «القواعد الفقهيه» جلد 1، ذيل قاعده قرعه مراجعه كنيد.
6ـ آخرين نكته اينكه: بى شكّ عمل به استخاره واجب نيست، ولى سزاوار است انسان يا استخاره نكند يا هر گاه استخاره كرد با توكّل بر خدا به آن عمل كند و ترديد به خود راه ندهد; با گام هاى استوار به سوى هدف پيش رود كه مطمئناً نتيجه مثبت آن را خواهد ديد و همان گونه كه در آغاز بحث گفته ايم ما اين موضوع را شخصاً بارها و بارها آزموده ايم. ▲

1. وسائل الشيعه، جلد 5، صفحه 213، حديث 3.
2. همان مدرك.
3. همان مدرك، صفحه 205، ابواب صلاة الاستخارة، باب 1، حديث 4.
4. بحارالانوار، جلد 88، صفحه 285.

«  در بيان تفأل به كلام الله مجيد به حروف هجاء »

( فال با قرآن )

نحوه گرفتن فال :

با وضو قرآن را بدست بگير، آن را زيارت كرده و با توجه به نيتي كه در دل داري ،
صفحه اي از كتاب خدا را باز كن. از آن صفحه ، هفت ورق جلو برو. بعد از آن ، از ابتداي صفحه، هفت سطر بشمر و پايين بيا. بعد در ميان سطرهاي بعدي ، هفت بار كلمه
 « ان » را پيدا كن. بعد از يافتن هفتمين بار از كلمه « ان » ، دوباره هفت سطر بشمر و جلوتر برو. ابتداي سطر هفتم از هفتمين كلمه « ان » كه پيدا كرده اي، اولين حرفي كه سطر با آن شروع شده، معني فال توست. آن را با فال بالا معني كن!

موفق باشي و فالت نيك انشاءالله!